Ở nước ta, lao động nông nghiệp chiếm vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của cả nước. Theo thống kê dân số năm 2010, dân số ở nông thôn Việt Nam có hơn 60,5 triệu người, chiếm 70,6% dân số cả nước, trong đó có hơn 35,1 triệu lao động, chiếm 58% số lao động cả nước.

Nông dân “thờ ơ”với ATVSLĐ

Lao động trong nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn như vậy nhưng đa số lao động nông thôn vẫn rất “thờ ơ” với việc an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ) và tai nạn lao động, mặc dù lao động nông nghiệp chứa đựng rất nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, thậm chí đe dọa đến tính mạng con người.

Dẫn chứng của GS.TS Lê Vân Trình, Viện trưởng Viện nghiên cứu KHKT Bảo hộ Lao động (Tổng LĐLĐ Việt Nam) trong lần đi khảo sát thực tế ở địa phương là một ví dụ. Đó là khi làm nông ở khu vực có nhiều mảnh vỡ bom mìn, đa số người dân đều đi chân đất và khi được hỏi, họ thản nhiên trả lời là “nếu đi dép chẳng may vào mảnh bom mìn thì sẽ rách dép, không có tiền mua còn nếu dẫm vào chân thì trước sau gì cũng khỏi”.

Người dân vẫn chưa quan tâm đến ATVSLĐ

Cũng có lẽ vì coi thường ATVSLĐ nên trong sản xuất nông nghiệp hay xảy ra rất nhiều vụ tai nạn lao động thương tâm, như: Vụ anh Lê Văn Mừng ở xã An Ninh, huyện Quỳnh Phụ (Thái Bình) bị máy tuốt lúa làm dập nát cả cổ tay, sau đó đã phải cắt bỏ; chị Nguyễn Thị Quyên ở Quỳnh Dao, huyện Quỳnh Phụ (Thái Bình) chỉ do sơ ý khi đang nhặt những sợi rơm còn dắt lại ở cửa ra rơm bị kéo luôn cả cánh tay vào máy làm dập nát cả cánh tay...

Theo thống kê của Cục Môi trường và Y tế, hàng năm có tới trên 20.000 trường hợp tai nạn lao động trong nông nghiệp với 1.500 trường hợp tử vong. Còn theo thống kê, phân tích của Bộ LĐ-TBXH trong 5 năm (2001-2005) cho thấy, số người bị tai nạn điện do sử dụng các thiết bị điện gia công chế biến gỗ chiếm tỷ lệ 20-25% tổng số người bị điện giật hàng năm; Số vụ tai nạn lao động do bị cuốn, kẹp trong gia công kim loại và chế biến gỗ cũng chiếm tỷ lệ không nhỏ, tới 25-30% tổng số vụ tai nạn hàng năm... Đặc biệt trong sử dụng máy cưa đĩa để chế biến gỗ, ngoài những tai nạn do bị cuốn, cắt, kẹp và điện giật, thì số vụ tai nạn do bị gỗ đánh vào người cũng chiếm một tỷ lệ khá cao, trên 50% trong tổng số vụ tai nạn do bị văng, bắn trong khi gia công kim loại và chế biến gỗ, trong đó có tới gần 70% trường hợp bị tử vong.

Tại hội thảo về ATVSLĐ trong nông nghiệp và bảo vệ môi trường vừa diễn ra sáng nay (19/11), tham luận của TS Triệu Quốc Lộc, Viện Nghiên cứu KHKT Bảo hộ lao động cho rằng, những tai nạn do sử dụng máy móc nông nghiệp có nguyên nhân chủ yếu do kiến thức cơ bản về an toàn trong sử dụng máy của người dân còn rất hạn chế, thậm chí là không biết.

Ông Lê Văn My, Liên đoàn lao động tỉnh Vĩnh Long cũng phản ánh tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) ở tỉnh Vĩnh Long cũng khá phổ biến. Việc sử dụng tùy tiện các loại thuốc bảo vệ thực vật không theo hướng dẫn, không theo thời gian cách ly của thuốc là những nguy cơ  tiềm ẩn đe dọa sức khỏe cộng đồng. Việc này cũng có nguyên nhân một phần do người dân không hiểu biết về ATVSLĐ, một phần do một số người chạy theo lợi nhuận, bất chấp hậu quả gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng cho chính sức khỏe của mình và cộng đồng.

Theo kết quả điều tra của Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2009, cả nước hiện có khoảng 15 - 20 triệu người thường xuyên tiếp xúc với thuốc BVTV, 70% trong số này có triệu chứng ngộ độc. Hơn 35% số người sử dụng thuốc BVTV cả nước không hề đọc nhãn thuốc, 94% số hộ sử dụng thuốc không có hướng dẫn mà dùng theo cảm tính, mua và phun vô tội vạ. Có đến 67,3% lao động nông nghiệp không sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân khi tiếp xúc với thuốc BVTV; khoảng 80% số người lao động vứt vỏ chai, bao chứa thuốc BVTV ngoài đồng ruộng....

Đầu tư thích đáng cho BHLĐ

ATVSLĐ và bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề quan trọng được Đảng và Nhà nước rất quan tâm trong chiến lược phát triển chung về kinh tế-xã hội, nhất là trong giai đoạn CNH-HĐH đất nước. Nhiều Nghị quyết, Chỉ thị, các văn bản pháp luật đã được ban hành để chỉ đạo các cấp, các ngành, địa phương thực hiện tốt công tác bảo hộ lao động (BHLĐ). Những kết quả trong công tác BHLĐ mà Việt Nam đã đạt được trong thời gian vừa qua rất quan trọng. Tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất và người lao động.

GS.TS Lê Vân Trình

Nhà nước đã có sự quan tâm nhưng vẫn chưa thích đáng cho công tác BHLĐ. Đến nay, Nhà nước vẫn chưa có chương trình quốc gia về BHLĐ và vấn đề này chưa được ghi thành một mục trong ngân sách Nhà nước.  

Theo GS.TS Lê Vân Trình, công tác BHLĐ trong nông nghiệp còn nhiều hạn chế có nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân chủ quan vẫn là quan trọng. Đó là do nhận thức của nhiều cấp, nơi sử dụng lao động về công tác BHLĐ còn nhiều lệch lạc, coi nhẹ, thậm chí vô trách nhiệm trong việc chăm lo cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm và an toàn sức khỏe cho người lao động.

Về phía người lao động cũng có tình trạng khá phổ biến là miễn sao có được việc làm, vì đời sống bản thân đành cam chịu làm việc trong điều kiện mất an toàn, không được tập huấn về BHLĐ. Vẫn khá phổ biến tình trạng người lao động vi phạm chế độ, quy định về an toàn, làm bừa, làm ẩu.

Một nguyên nhân quan trọng nữa là trong hoạt động thực tiễn chưa phát huy được đồng bộ cả 3 tính chất pháp luật, khoa học và quần chúng của công tác BHLĐ. “Vai trò quản lý của Nhà nước trong công tác BHLĐ chưa được tăng cường đúng mức, việc chấp hành pháp luật, chế độ chính sách về BHLĐ còn lỏng lẻo, không nghiêm minh. Nhiều vụ vi phạm luật pháp BHLĐ không bị xử lý, nhưng vụ nghiêm trọng không được đưa ra truy tố trước pháp luật, hoặc có đưa thì để dây dưa, kéo dài, thậm chí còn nương nhẹ làm cho kẻ vi phạm thì coi thường pháp luật, còn người lao động thì mất lòng tin”- GS.TS Lê Vân Trình trăn trở.

Cùng với đó, trong hàng loạt các nhiệm vụ được đặt ra để giải quyết vấn đề về ATVSLĐ, một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là nâng cao nhận thức và trách nhiệm về đảm bảo ATVSLĐ và bảo vệ môi trường cho các tầng lớp nhân dân. Các tổ chức có trách nhiệm cần hướng người lao động vào những việc làm cụ thể trong cuộc sống lao động hàng ngày. GS.TS Lê Vân Trình cho rằng, cách biểu hiện tốt nhất của lối sống văn hóa trong việc đảm bảo ATVSLĐ và bảo vệ môi trường là nhận thức và ý thức về một nền sản xuất công nghiệp hóa, tuân thủ các quy định chặt chẽ của dây chuyền sản xuất, là cách thức “đối xử” phù hợp với môi trường, hết sức tiết kiệm và hạn chế phế thải.

Ông Nguyễn Danh Sanh, Phó Chủ tịch thường trực LĐLĐ TP Cần Thơ đề nghị, để thực hiện tốt công tác ATVSLĐ trong nông nghiệp và nông thôn, cần tiếp tục thực hiện các chương trình tập huấn cho địa bàn nông thôn. Khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất trừ sâu thu mua vỏ bao bì để bà con không vứt bừa bãi sau khi đã sử dụng hết. Cùng với đó, cần thiết phải thành lập Ban Chỉ đạo về ATVSLĐ trong nông nghiệp và nông thôn tại các khu dân cư và thường xuyên tuyên truyền cho bà con về an toàn vệ sinh lao động.

TS Triệu Quốc Lộc, Viện Nghiên cứu KHKT Bảo hộ lao động nhấn mạnh, trong tình hình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay, để đối phó với những thách thức, phát triển một cách bền vững và đặc biệt tạo tiền đề cũng như năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế ngày càng hiệu quả và mạnh mẽ, Việt Nam  không thể không coi trọng và phải có một chiến lược quyết liệt về công tác ATVSLĐ và bảo vệ môi trường nói chung và trong nông nghiệp nói riêng. Hơn nữa, nói cho cùng dù muốn hay không Việt Nam vẫn phải thực hiện Hiệp định Hàng rào kỹ thuật trong thương mại TBT- một trong các Hiệp định mà nước ta đã cam kết thực hiện khi trở thành thành viên của WTO, mà nội dung trọng tâm của Hiệp định này lại là những vấn đề an toàn, sức khỏe, con người..../.