Thiếu nước ngọt trong mùa khô bây giờ không còn là khó khăn riêng của dân miệt cửa biển mà đó chính là nỗi gian nan chung cho cuộc sống người dân vùng châu thổ Cửu Long – ngay cả những người dân sinh sống tại vùng đất mà vài tháng trước mới trải qua một mùa nước lũ.

Thiếu nước ngọt trong mùa khô đang là nỗi lo thường trực của người dân vùng châu thổ Cửu Long

Dự báo của trung tâm Khí tượng thuỷ văn tỉnh Đồng Tháp, mực nước các nơi trong tỉnh biến đổi theo triều và sẽ giảm thấp dần đến giữa tháng 5.2010. Hiện tại, mực nước các nơi trong tỉnh đã ở mức thấp hơn mùa khô năm 2009 và thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng từ 0,1 – 0,3m. Điều này đồng nghĩa với tình trạng thiếu nước sinh hoạt cũng sẽ gay gắt hơn. Trong khi đó, mực nước cao nhất đo được trên sông Hậu tại Cần Thơ tăng dần theo các năm. Đáng chú ý hơn ở những năm về sau: năm 2004 là 1,91m, năm 2007 đã là 2,03m… Từ nhiều số liệu tính toán lẫn thực tế, người ta nói, dòng Mekong đã mất khả năng điều tiết mực nước vốn có của nó.

Để giảm bớt tình trạng thất thường của chế độ triều và mực thuỷ văn, TS Nguyễn Hữu Chiếm, phó trưởng khoa môi trường và tài nguyên thiên nhiên (đại học Cần Thơ) đề xuất xây dựng các tiểu vùng sản xuất nằm trong đê bao. Đây vừa là hình thức tập trung dân cư – bố trí nhà ở dọc theo các tuyến đê, vừa là giải pháp lâu dài cho cả nhiều tình huống đối nghịch nhau hạn – lũ – mặn. Theo TS Chiếm, mùa lũ các tiểu vùng sản xuất này xả lũ, đón phù sa, nuôi thuỷ sản… giữ nước lại để sản xuất trong mùa khô hạn, thậm chí là mặn xâm nhập. Tuy nhiên, theo TS Chiếm, mô hình này khó thuyết phục vì nếu áp dụng thì hệ thống thuỷ lợi hiện tại sẽ hầu như bị phá sản.

Lưu vực sông Mekong rộng khoảng 795.000km2 là môi trường sống hết sức lý tưởng cho nhiều loài ngư, điểu… quý hiếm; và đó cũng là nguồn sống gần như bất tận của cư dân. Người dân trong lưu vực đã gọi Mekong là mẹ, bởi theo quy luật tự nhiên, mùa lũ là mùa sung túc của nghề cá, bên cạnh đó nước ngập tràn làm sạch đồng ruộng, bồi bổ phù sa cho đất, tưới mát vườn cây… Nhưng việc người ta khai thác dòng sông này bằng các biện pháp công trình khiến cho dòng nước Mekong cạn dần cả về lượng lẫn về chất. Uỷ hội sông Mekong (MRC) cho rằng, phá rừng đầu nguồn và khai thác thuỷ điện đã làm đảo lộn sinh thái tự nhiên của toàn lưu vực Mekong. Theo đó, “những thay đổi về lưu lượng và thời gian dòng chảy, làm giảm chất lượng nước và mất dần tính đa dạng sinh học”. Thực tế, tài nguyên cá, nước… cạn kiệt dần theo thời gian. Bây giờ người đánh bắt phải dùng cả xung điện mới hy vọng bắt được cá tôm; lũ lụt ngày càng hung hãn và khô hạn mỗi năm càng gay gắt hơn… Tất cả trở thành vấn nạn mà những người dân nghèo phải hứng chịu.

Theo một nhóm nghiên cứu, khảo sát của MRC, sẽ có thêm 11 đập thuỷ điện được xây dựng trên dòng chính Mekong trong giai đoạn 2013 – 2020. Chiều cao đập có thể lên tới 40m Theo các chuyên gia này, sẽ vô cùng nguy hiểm khi xây đập nước ở những vùng có địa hình tương đối bằng phẳng – độ cao tự nhiên không chênh lệch nhiều. Khi đó, muốn đạt chiều cao cột nước như ý muốn thì phải nâng chiều cao đập chắn. Nếu nâng chiều cao đập chắn thì đương nhiên diện tích hồ chứa sẽ tự mở rộng, vùng sinh thái bị tác động cũng đổi thay lớn hơn… Và trong tình huống các đập xả nước hoặc xảy ra sự cố sẽ là một tai hoạ khôn lường đối với hạ lưu vì tính bất ngờ của nó. Nên theo họ, cần tính toán lợi ích hiệu dụng toàn xã hội dựa trên những ích lợi tổng thể. Các chuyên gia này còn lên tiếng, tránh tăng trưởng theo kiểu “con rắn ăn cái đuôi của chính mình…”

Ngày 14.3 đã được thế giới chọn làm ngày bảo vệ sông ngòi, đó cũng chính là ngày quốc tế phản đối việc xây dựng các đập nước. Rừng vẫn tiếp tục bị tàn phá. Người ta sẽ làm gì để bảo vệ Mekong, khi mà đầu tư thuỷ điện đem lại lợi nhuận cho các tập đoàn kinh tế lớn, còn tai hoạ chỉ giáng xuống những người nghèo mà có khi họ chưa từng biết sử dụng điện. Tài sản quý nhất trong gia đình họ nhiều lắm cũng chỉ là chõng nứa, giường tre.

(Theo: SGTT)