Hiện cây mắc ca mang lại nguồn lợi
kinh tế đáng kể cho nhiều người dân Lâm Đồng. Tuy nhiên, với kiểu mở
rộng diện tích vô tội vạ không đếm xỉa đến nguồn gốc xuất xứ của cây
giống thì ngay bây giờ, có lẽ một lời cảnh báo được đưa ra hẳn không
phải là quá sớm.
VIỄN CẢNH TỐT ĐẸP
Theo Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng,
năm 2006 đơn vị đã đưa giống cây mắc ca về trồng thử nghiệm ở 3 vùng
sinh thái điển hình của tỉnh với quy mô 3 – 4 sào/mô hình theo hình thức
xen canh trong vườn cây cà phê. Tiếp đến, năm 2007, Công ty TNHH Mắt Đá
(TPHCM) cũng đã tiến hành trồng thử nghiệm vài chục hecta tại 4 khu
vườn ở hai huyện Lâm Hà và Đơn Dương. Đến cuối 2009 và đầu 2010, những
vườn mắc ca của hai đơn vị này đã bắt đầu cho quả.
Ông Bạch Văn Tiến, Phó GĐ Công ty TNHH
Mắt Đá, đưa ra phép tính: Với giá hiện tại của thị trường thế giới từ
1,5 – 2USD/kg hạt và với năng suất 3 tấn hạt/ha thì mỗi năm, 1ha mắc ca
cho thu nhập khoảng 6.000USD. Mức thu nhập này cao hơn 1.500 –
2.000USD/ha so với trồng cà phê. Hơn thế, so với cây cà phê thì việc
trồng cây mắc ca đơn giản hơn nhiều bởi cây chịu hạn tốt, việc chăm sóc
không quá cầu kỳ, phù hợp với nhều vùng tiểu khí hậu của Lâm Đồng… nên
triển vọng của loại cây trồng này càng lớn đối với tỉnh miền núi Nam Tây
Nguyên.
Điều đặc biệt, về lý thuyết thì cây
mắc ca sau khi trồng từ 5 – 10 năm mới cho thu hoạch (tùy theo trồng cây
giống hạt hoặc cây ghép) nhưng trong thực tế ở Lâm Đồng, vườn mắc ca
của hai đơn vị nói trên chỉ mới sau 3 năm đã bắt đầu cho quả bói và đến
năm thứ 4 cho thu hoạch chính thức. Ngoài ra, cũng về lý thuyết mà nói,
việc trồng xen mắc ca trong vườn cà phê không những tạo tán che mát cho
vườn (mắc ca là cây thân gỗ, có tuổi đời trên dưới 100 năm, cao đến hàng
chục mét) mà đây còn là nguồn thu nhập phòng bị nếu cà phê rớt giá.
“CHỈ THẤY LỢI LÀ LÀM”
Ông Trần Ngọc Anh ở thị trấn Đinh Văn
(huyện Lâm Hà) trong “chiến lược đa dạng hóa cây trồng” bằng cây mắc ca
đã trồng thuần khoảng 1ha và trồng xen ở hầu hết 3ha cà phê hiện có của
gia đình. Thế nhưng, khi hỏi về nguồn gốc cây giống, ông đã thú thật:
“Toàn bộ lượng cây giống đã trồng đều được tôi mua tại một vài cơ sở
quen biết và tin tưởng ở huyện Đức Trọng. Tuy nhiên, cũng chỉ là tin
tưởng mà mua về trồng thôi, chứ còn nói về nguồn gốc, xuất xứ thì làm
sao tôi tường tận”.
Không chỉ ông Anh mà hầu hết các hộ
dân trồng mắc ca trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng hiện nay đều mua giống cây
trồng theo dạng trôi nổi như vậy. Theo Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng,
hiện có rất nhiều hộ gia đình và cơ sở ươm giống tự động săn lùng hạt
giống mắc ca (với giá rất cao – 90.000 đồng/kg hạt) để tự gieo ươm và
bán cây giống cho nông dân một cách… ngẫu hứng chứ không kể gì đến việc
kiểm soát chất lượng giống cây và nguồn gốc xuất xứ theo quy định.
“Chính bản thân những người sản xuất
cây giống cũng không thể chắc chắn chất lượng cây giống mà mình xuất
bán. Trong khi đó, cũng như nhiều loại cây trồng lâu năm khác, cây mắc
ca có thể phát triển khá tốt trong giai đoạn đầu nhưng sau khi thu hoạch
vài năm, thậm chí rất nhiều năm thì mới phát bệnh” – ông Phạm Văn Án
trao đổi.
GĐ Sở NN-PTNT Lâm Đồng còn cho biết,
trong hiện tại, hầu hết giống mắc ca đã được đưa vào trồng thử nghiệm ở
Lâm Đồng và cả Tây Nguyên đều được nhập từ Úc, Trung Quốc và Thái Lan
với khoảng 20 giống (mắc ca là cây trồng có nguồn gốc từ nước ngoài).
Việc nghiên cứu lai tạo hoặc nhân giống để chủ động nguồn cây giống ngay
tại chỗ hiện mới chỉ được Viện KHKT Nông lâm nghiệp Tây Nguyên tiến
hành (chưa có kết quả chính thức).
“Nông dân chỉ thấy lợi trước mắt là
làm chứ chưa tuân thủ quy trình quản lý về chất lượng cây giống. Trước
dấu hiệu phát triển tràn lan cây mắc ca trong dân, không ai dám chắc
chắn rằng toàn bộ diện tích đó đều được đảm bảo trong vòng mười hoặc
mười lăm năm tới, khi cây mắc ca bước vào giai đoạn sung mãn cho trái,
cũng chính là lúc mầm bệnh khởi phát” – ông Phạm Văn Án nói. “Sở chúng
tôi sẽ tiến hành kiểm tra thực trạng của việc phát triển cây mắc ca trên
địa bàn tỉnh trong thời gian sớm nhất để tham mưu cho UBND tỉnh trong
việc quản lý chất lượng nguồn giống” – ông Án cho biết thêm.