* Săn tìm gạo ngon
Trên đồng ruộng Sóc Trăng đã có gạo ST 19, cho hạt dài ngon cơm. Theo nhiều nông dân, đây là loại ngon nhất trong dòng họ nhà ST. Tuy nhiên, chưa thể tính giá vì tùy theo vùng có những hình thức hỗ trợ khác nhau. “Chắc chắn một điều, năm nay nắng tốt, mùa màng thuận lợi chắc gạo sẽ ngon”, chị Tuyến nói. ST13 cũng là loại gạo ngon như Khawdak Mali giá nhỉnh hơn dòng ST 19 đang chín tới.
“Hiện nay, vùng lúa thơm thiếu doanh nghiệp đồng hành”, KS Hồ Quang Cua, người tổ chức nông dân xây dựng vùng lúa thơm ngon độc đáo của Sóc Trăng nói. Ai cũng muốn mua sản phẩm cuối cùng chứ không chịu hợp tác xây dựng vùng nguyên liệu. Thậm chí có công ty kinh doanh lương thực tới đây, muốn bao hết theo kiểu hớt ngọn rồi làm giá. Mỗi lần mua 300 tấn. Một công ty từ ngoài Bắc vào, dùng thử gạo ST liền đặt hàng chở ra Bắc, ông Cua hỏi thăm danh mục hàng ngoài Bắc thì công ty này thú thiệt chương trình hàng tết của công ty dựa vào hàng miền Nam là chính.
Ông Cua hợp đồng với nông dân trồng lúa và mua lúa với giá bằng 1,5 lần so lúa thường, chưa tính các khoản hỗ trợ khác để khích lệ nông dân trồng lúa thơm. Nhiều công ty lương thực thấy ông ưu đãi cho nông dân nói như vậy giá sẽ cao, có khi nhập gạo về còn rẻ hơn. Ông Cua cho rằng: “Đã làm hàng thì phải tính làm sao cho có người mua, đã tổ chức cho nông dân trồng thì phải khích lệ để họ bán”. Các công ty tới đây ra giá, mặc cả “vắt chày ra nước” nên ông tự tổ chức nông dân trồng, tổ chức thu hoạch, xay chà, đóng gói, vận chuyển về Sài Gòn. “Năm nay, thị trường có biểu hiện khác thường”, ông Cua nhận xét: “Mọi năm tháng này lúa ngon từ Thái Lan, Campuchia chảy về đồng bằng, nhưng năm nay chỉ về một lần rồi ngưng. Chắc chắn lúa thơm ST sẽ được giá”.
* Vùng nguyên liệu
Ông Cua từng theo đuổi chương trình gạo thơm từ những năm 90 thế kỷ trước. Năm 1991, vừa nhận chức trưởng phòng nông nghiệp, ông xin nói chuyện với giám đốc một công ty lương thực về việc xây dựng vùng nguyên liệu. “Mới đặt vấn đề thì ông giám đốc này giả điếc”, ông Cua nhớ lại. Nhiều công ty không xem kỹ thuật là cửa mở của chất lượng, không xem đặt trúng vấn đề mới có thể phát triển dòng nông sản. Cách đây hai năm, ông đã thay đổi cách đặt hàng có hỗ trợ. Lấy tiền đâu để hỗ trợ? “Trồng me ngọt”, ông Cua trả lời. “Tôi mới vừa bán me được 110 triệu đồng, nhưng phải thuê người theo dõi 5 tuần liên tiếp chi phí 20 triệu đồng, thuê lặt vặt trên 30 triệu đồng, tính ra lời chừng 50 triệu đồng để bù khoản hỗ trợ người trồng lúa, coi như chi phí xúc tiến thương mại từ gốc. Trồng me ngọt đang vướng ở chỗ sản lượng quá lớn phải hái bỏ vì hái trái chín không kịp sẽ lây mốc hàng loạt. Thiếu nhân công nên trồng me không hữu hiệu, ông Cua chuyển qua trồng dừa dứa để lấy tiền bù cho người trồng lúa theo đơn đặt hàng.
Theo ông Cua, cái thất bại lớn nhất khi cung gạo ăn tết năm nay là đánh giá thấp nhu cầu xã hội; người giàu ít nhưng hãnh tiến mà ông không đánh giá kịp. Ngay tại Sóc Trăng, bao nhiêu gạo bán cũng không đủ. Tuy nhiên theo ông thị trường lúa gạo vẫn thượng vàng hạ cám!. “Tôi mua gạo tiến vua, 3 kg 60.000 đ về nấu thử, nhà tôi không ưng. Tôi nấu cơm cho nhóm nghiên cứu lúa gạo dùng thử. Cả nhóm ăn xong nói: Nếu đây là gạo tiến vua thì tội nghiệp ông vua quá”.
* Dè dặt
Các kiểu kinh doanh lúa gạo trong dịp tết khá đa dạng, theo ông Cua, một vài công ty đẩy ông tới “tình huống sặc máu” nên dè dặt là hơn hết. 6 tháng trước một công ty đặt hàng ba mươi mấy tấn lúa giống nhưng 6 tháng không héo lánh, khiến ông phải tự thanh lý cho nông dân. “Không lỗ tiền nhưng lỗ uy tín”, ông Cua nói. Đối với ông còn như vậy thì các công ty ứng xử với nông dân thế nào?
Ông Mẫn, chủ nhà máy xay xát tại Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang, dự trữ 40-50 tấn gạo ngon cơm, nói: “10 ngày nữa lúa thơm ST, lúa một bụi đỏ đặc sản của Bạc Liêu sẽ gặt rộ. Thương lái tìm mua gạo thơm đặc sản đóng bao bán trong dịp tết. Giá gạo một bụi đỏ Bạc Liêu 10.000 đ/kg. Gạo Jasmine 85, OM 4900 thơm nhẹ, rất dễ tiêu thụ. Tuy nhiên họ không cần biết các doanh nghiệp tại chỗ đầu tư như thế nào, chỉ cần đẩy giá lên để hút hàng.
Tại Cần Thơ, dân hàng xáo làm gạo chợ dồn về các nhà máy xay xát ở Thốt Nốt, Cái Răng đóng bao bì gạo thơm bán tết. Nhãn mác? Dân thành thị ưa loại nào thì họ đóng bao loại đó, như: Gạo thơm Thái (ST3), thơm Mỹ (Jasmine), thơm Lài (gạo Sóc từ CPC).