Ông Nguyễn Văn Đồ - Ảnh: Vân Trường

* Ông làm được mấy công ruộng?

- Trước kia có 13 công (1,3ha), nhưng tới năm 2004 đã bán hết bốn công rồi.

* Sao phải bán, thưa ông?

- Có ai muốn bán đất đâu. Tại vì nuôi bốn đứa con học đại học, không còn chỗ để hỏi vay mượn lo cho tụi nó được nữa thì phải bán thôi. Nông dân sống được nhờ ruộng đất, nên khi bán đi vợ chồng tôi tiếc đứt ruột chứ có vui sướng gì đâu.

* Ông có làm thêm nghề gì khác không?

- Ông Nguyễn Văn Đồ: Cũng buông cái này bắt cái kia, nuôi cá, nuôi heo, nuôi bò, nhưng từ năm 2004 tới nay hết thất bại với cá lại tới phá sản vì nuôi heo, bò. Cầm cự một thời gian chịu không nổi nên bỏ hết rồi. Không phải mình tôi mà ai cũng vậy hết. Trong khi giá con giống, giá thức ăn tăng vù vù mà giá bán thành phẩm lại quá thấp. Bây giờ tôi chỉ còn trồng lúa. Cũng may ba đứa con đã ra trường, tự kiếm sống được. Vợ chồng làm ruộng lo một đứa thôi nên cũng đỡ vất vả hơn trước chút xíu.

* Nhiều nông dân nói rằng trồng lúa chỉ mong huề vốn hoặc lời chút ít là may lắm rồi. Nghe nói ông là nông dân sản xuất giỏi của tỉnh Tiền Giang, thường xuyên sản xuất lúa có lãi nhưng sao lại than thở não ruột vậy?

- Họ nói đúng 100% chứ không nói dóc đâu. Tôi sản xuất lúa theo quy trình GAP nên chi phí luôn thấp hơn những nông dân khác ở ĐBSCL, vậy mà tiền lãi cũng không có bao nhiêu. Hai năm nay Hội Nông dân xã Mỹ Thành Nam của tôi (ông là phó chủ tịch hội) đã làm nhiều cuộc điều tra ở những hộ sản xuất bình thường và thấy rằng ngoại trừ vụ đông xuân (là vụ chính trong năm) họ có lãi chút đỉnh, hai vụ còn lại thì đa số huề vốn.

Tại huyện Cai Lậy nông dân làm được ba vụ lúa mỗi năm, nhưng tính ra mỗi nhân khẩu (bốn nhân khẩu/hộ) thu nhập chỉ từ 500.000-600.000 đồng/tháng. Những nơi chỉ làm được hai vụ/năm thì thu nhập chừng 300.000 đồng/tháng thôi. Ngay cả công nhân mới học việc hay thợ hồ cũng kiếm được tiền công khoảng 50.000 đồng/ngày, có nghĩa là hơn 1 triệu đồng/tháng, còn nông dân trồng lúa dầm mưa dãi nắng cả năm trời mà thu nhập ba cọc ba đồng như vậy thì có vui nổi không chứ?

Hiện nay nông dân chúng tôi rất sợ được mời dự đám tiệc hay chính quyền kêu gọi đóng góp, vì mỗi lần như vậy phải đi vay nóng bên ngoài chứ làm gì có sẵn tiền.

- Anh thử bỏ ra bốn tháng xuống đây làm ruộng đi rồi biết. Trong khi nhà máy sản xuất chiếc xe thì họ định giá bán chiếc xe đó, ai có tiền thì mua, không thì thôi, nhưng lĩnh vực lúa gạo thì ngược lại. Nông dân mua đất, thuê đất, vay mượn mua vật tư nông nghiệp để trồng lúa, nhưng khi thu hoạch thì ông doanh nghiệp và thương lái tới... ra giá. Do áp lực trả nợ đại lý vật tư nông nghiệp, nợ ngân hàng nên giá lúa mắc rẻ gì chúng tôi cũng phải bán cho họ. Nhiều lúc thu hoạch rộ họ còn ép giá, đỏng đảnh giả bộ không mua, buộc chúng tôi đi năn nỉ họ.

Số tiền bán lúa không có bao nhiêu nhưng phải trả nợ, đóng tiền cho các loại quỹ. Mặc dù chưa tính tiền công chăm sóc, công phun thuốc, bón phân, nhổ cỏ, giặm lúa của cả gia đình mình bỏ ra mấy tháng trời đã hết sạch tiền bán lúa rồi.

* Nghe đâu những hộ trồng lúa Global GAP và lúa chất lượng cao như ông thu lãi không dưới 20 triệu đồng/ha/vụ. Ông có nghĩ tới đây mình và bà con nông dân có thể đổi đời từ nghề trồng lúa không?

- Có, nhưng phải thay đổi rất nhiều và xóa bỏ rất nhiều tồn tại bất hợp lý. Ngoài ra nông dân cũng phải từ bỏ cách sản xuất cũ, gieo dày, bón phân nhiều, phun thuốc nhiều để giảm chi phí.

* Cụ thể, theo ông, phải thay đổi gì, xóa cái gì?

- Ai cũng biết Chính phủ rất quan tâm lo cho nông dân nhưng phải làm sao đưa những chủ trương, chính sách đó đi vào ngóc ngách cuộc sống của người nông dân chứ không phải xa lắc xa lơ như hiện nay. Nông dân phải chạm tay vào nó chứ không phải chỉ nghe rồi thôi.

Vì không vay được vốn kích cầu nên chúng tôi phải vay nóng bên ngoài với lãi suất 5%/tháng để có tiền đầu tư cho sản xuất và giải quyết những chuyện sinh kế hằng ngày. Còn riêng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì 100% hộ nông dân phải mua thiếu của đại lý với lãi suất hơn 20%/vụ. Cũng vì vay nợ mà tôi phải bán hết bốn công ruộng để trả nợ và có tiền cho con ăn học.

Theo tôi, để nông dân khá lên thì ít ra phải xóa cơ chế thu mua lương thực có 3-4 tầng nấc trung gian như hiện nay. Các trung gian này hưởng chênh lệch tối thiểu 1.000 đồng/kg so với giá họ mua của nông dân và giá họ bán cho doanh nghiệp. Nhiều thương lái nói với tôi là nếu giá chênh lệch dưới 1.000 đồng/kg thì dứt khoát họ không mua.

Ngoài ra cũng đang tồn tại thành phần “cò” mua bán lúa. Tiền “cò” mà thương lái trả cho họ trung bình 20.000 đồng/tấn, nhưng chính nông dân chịu khoản này vì thương lái ép giá xuống. Tuy nhiên, điều mà nông dân chúng tôi mong muốn nhất là được quyền định đoạt giá lúa mà mình sản xuất, giống như doanh nghiệp sản xuất sản phẩm hàng hóa vậy.

* Cuối tuần này sẽ khai mạc Festival lúa gạo VN nhằm tôn vinh hạt lúa và người nông dân. Ông kỳ vọng gì từ sự kiện này?

- Tôi chỉ mong Chính phủ nhìn thấy khó khăn của nông dân và những bất hợp lý của chủ trương, chính sách và có hành động cụ thể để giải quyết. Nếu được như vậy thì nông dân trồng lúa mới an tâm gắn bó với mảnh ruộng của mình. Cụ thể là nên cho nông dân vay vốn nhiều hơn để lỡ khi giá lúa thấp thì mạnh dạn trữ lại chờ giá cao.

Vụ vừa rồi cũng nhờ trữ lại mà tôi bán được giá cao, chứ nếu bán tại ruộng thì chắc cũng thua lỗ như những người khác rồi. Vấn đề quan trọng nữa là Chính phủ nên mạnh dạn tăng chỉ tiêu xuất khẩu gạo và tính toán làm sao phân phối bớt lợi nhuận kếch sù mà các doanh nghiệp xuất khẩu được hưởng cho nông dân.

(Theo: Tuổi Trẻ Online)