Ngày 2-3, tại An Giang đã diễn ra hội nghị tổng kết xuất khẩu gạo 2009 và triển khai mua lúa gạo hàng hóa vụ đông xuân 2010. Các đại biểu đưa ra nhiều bức xúc xung quanh chuyện tiêu thụ và xuất khẩu lúa gạo chậm nhưng vẫn chưa có giải pháp mạnh mẽ nào.
Không bán được lúa, chưa có tiền trang trải chi phí thu hoạch, ông Lê Văn Sậm (thị trấn Sa Rài, Tân Hồng, Đồng Tháp) ngồi âu lo bên đống lúa của mình - Ảnh: Đức Vịnh
Ông Phạm Văn Bảy, phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực VN (VFA), cho biết năm 2010 thị trường gạo thế giới có nhiều biến động do sản lượng giảm và mất cân đối ở một số nước sản xuất, tiêu thụ gạo chính, đặc biệt là Philippines và Ấn Độ.
Theo dự báo mới nhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ, sản lượng gạo toàn cầu khoảng 436 triệu tấn, giảm 2,5%; còn mức tiêu thụ lên tới 437 triệu tấn, tăng 2,2 triệu tấn. Còn dự báo thương mại gạo toàn cầu năm nay ở mức 30,85 triệu tấn, tăng 6% so với năm 2009. Mặc dù sản lượng giảm, mức tiêu dùng tăng, nhưng do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế nên thị trường gạo vẫn còn diễn biến phức tạp. Giá gạo có thể tăng do nhu cầu tăng nhưng không nhiều và đột biến như năm 2008, do sức mua giảm và sự cạnh tranh của các loại lương thực có thể thay thế khác, đặc biệt là lúa mì có giá thấp hơn.
Ngại tạm trữ vì... lãi suất ngân hàng
Trong tình hình đó, căn cứ dự báo sản lượng cộng với lượng tồn kho 1,45 triệu tấn gạo từ năm 2009 chuyển sang, VFA đã đưa ra dự kiến xuất khẩu gạo năm nay là 6 triệu tấn. Thế nhưng tới nay VN mới ký được hợp đồng xuất 2,5 triệu tấn. Và hai tháng đầu năm mới xuất được 700.000 tấn, trong khi chỉ tiêu quý 1 là 1,2 triệu tấn. Tiến độ xuất khẩu chậm đã làm tiến độ thu mua chậm và giá lúa gạo giảm dần. Để kịp thời tiêu thụ lúa vụ đông xuân đang vào vụ thu hoạch, từ ngày 24-2 VFA đã triển khai kế hoạch cho 30 doanh nghiệp mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo hàng hóa tại ĐBSCL.
Tuy nhiên, những ngày qua tiến độ tiêu thụ lúa ở nhiều tỉnh thành vẫn chậm và giá lúa cứ giảm từng ngày. Theo ông Phạm Văn Rảnh - phó chủ tịch UBND tỉnh Long An, các doanh nghiệp vẫn chưa đẩy mạnh việc thu mua, số lượng mua hạn chế và giá lúa trên địa bàn tỉnh giảm còn 3.700-3.800 đồng/kg.
“Ở vùng xa, nông dân rất cần bán nhưng bán không được. Cần thực hiện ngay những giải pháp tích cực, tổ chức thu mua thế nào cho hiệu quả, nếu không giá lúa tiếp tục xuống, nông dân sẽ rất khó khăn” - ông Rảnh nhận định.
Một số doanh nghiệp cho hay họ chưa tiến hành thu mua bởi vẫn còn lượng gạo tồn kho chưa giải phóng được. Bên cạnh đó là thiếu tiền, bởi việc vay vốn ngân hàng trong tình hình hiện nay đang gặp khó.
“Lãi suất vay không chỉ 12% mà 14, rồi 16, thậm chí 18%/năm. Nếu vay vốn mua gạo tạm trữ doanh nghiệp phải chịu lãi suất cao, khiến giá thành mỗi tấn gạo tăng thêm hơn 5 USD/tháng. Đây là chi phí khá cao trong hạch toán kinh doanh của đơn vị. Doanh nghiệp chưa dám thu mua là do vậy” - ông Lê Minh Trượng, giám đốc Công ty Sông Hậu, nói. Nhiều ý kiến khác cũng đặt ra là cần có khoản tín dụng ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp, có như thế doanh nghiệp mới đẩy mạnh việc thu mua.
Ưu tiên phân bổ hợp đồng
Trong khi đó ông Trương Thanh Phong - chủ tịch VFA - cho rằng hiện doanh nghiệp chưa mua tạm trữ số lượng cụ thể nên chưa thể tính đến việc hỗ trợ lãi suất. “Nếu như doanh nghiệp mua tạm trữ mà có lời thì sao, không lẽ lời mà vẫn được hỗ trợ?” - ông Phong nói. Tuy nhiên, ông Phong cũng cho biết nếu việc thu mua tạm trữ gặp khó khăn, VFA sẽ xem xét đề xuất với Chính phủ.
Trước mắt, những đơn vị tham gia thu mua tạm trữ đủ số lượng phân bổ sẽ được ưu tiên phân bổ những hợp đồng xuất khẩu tập trung. Do đó mỗi đơn vị phải báo cáo cập nhật tiến độ thu mua cụ thể rõ ràng. VFA sẽ tăng cường kiểm tra giám sát, nếu đơn vị nào không thực hiện nghiêm sẽ bị chế tài, loại bỏ tư cách thành viên...
Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên cho rằng gần đây các mặt hàng vật tư đầu vào sản xuất đều tăng, trong khi giá các loại nông sản, trong đó có lúa gạo, lại giảm. Việc tổ chức tiêu thụ lúa gạo sao cho đảm bảo lợi nhuận cho nông dân, đảm bảo lợi ích trong xuất khẩu đã đặt ra thách thức rất lớn.
Theo ông, so với chỉ tiêu xuất khẩu đề ra trong năm 2010 thì việc từ đầu năm tới nay mới xuất được 700.000 tấn đã đặt áp lực rất lớn cho các doanh nghiệp trong vấn đề chi phí tạm trữ. Do đó, VFA cần đàm phán với đối tác nước ngoài để đẩy nhanh tiến độ giao hàng trong tháng 3 và quý 2 đối với các hợp đồng đã ký. Riêng Bộ Công thương cam kết sẽ chỉ đạo các thương vụ VN tại các thị trường nhập khẩu gạo lớn phối hợp với các nước sở tại để họ nâng cao năng lực bốc dỡ hàng, nhằm giải phóng lượng lúa hàng hóa lớn, giảm sức ép trong tạm trữ cho doanh nghiệp.
(Theo: Tuổi Trẻ Online)